ครีษมายัน เป็นช่วงเวลาที่พลังหยางในรอบปีขึ้นสู่จุดสูงสุด พลังหยางจากฟ้าดินแผ่ซ่านเต็มที่ ส่งผลให้การไหลเวียนของชี่และเลือดในร่างกายมนุษย์ไหลเวียนอย่างคึกคัก ทว่า ตามหลักแพทย์แผนจีนกล่าวว่า “พลังงานแห่งฤดูร้อนเชื่อมโยงกับหัวใจ” เมื่อพลังหยางมากเกินไป อาจทำให้ไฟหัวใจกำเริบ ส่งผลให้เกิดอาการกระวนกระวาย นอนไม่หลับ และอ่อนเพลียไม่มีแรง การดูแลสุขภาพในช่วงนี้จึงเน้นที่การ “ระบายไฟหัวใจและบำรุงหยินของหัวใจ” ซึ่งการกดจุดและการบำบัดด้วยอาหาร ถือเป็นวิธีที่อ่อนโยนและมีประสิทธิภาพที่สุดในการปรับสมดุล
ตามทฤษฎีเส้นลมปราณ ฤดูร้อนสัมพันธ์กับเส้นลมปราณหัวใจและเส้นลมปราณลำไส้เล็ก การกดจุดที่เหมาะสมจะช่วยดึงไฟลงสู่เบื้องล่าง สงบจิตใจ และคลายความกังวล ขอแนะนำสองจุดสำคัญ ได้แก่ จุดเสินเหมิน (Shenmen) ซึ่งอยู่ด้านในข้อมือ บริเวณรอยพับข้อมือฝั่งนิ้วก้อย ใช้นิ้วหัวแม่มือกดคลึงเบาๆ 3-5 นาที จะช่วยระบายไฟหัวใจและคลายความวิตกกังวล และ จุดเน่ยกวน (Neiguan) ซึ่งอยู่เหนือรอยพับข้อมือขึ้นไป 2 ชุ่น (ประมาณสามนิ้วมือ) ระหว่างเส้นเอ็นสองเส้น การกดจุดนี้จะช่วยขยายทรวงอก ปรับสมดุลชี่ และบรรเทาอาการใจสั่น ทำวันละสองครั้ง เช้าและเย็น ควบคู่กับการหายใจลึกๆ จะช่วยให้ได้ผลลัพธ์ดียิ่งขึ้น
งานวิจัยทางการแพทย์สมัยใหม่ยังยืนยันว่า การกระตุ้นจุดเสินเหมินสามารถปรับสมดุลระบบประสาทอัตโนมัติ ลดการทำงานของระบบประสาทซิมพาเทติก จึงช่วยคลายความเครียดได้ ส่วนจุดเน่ยกวนได้รับการพิสูจน์แล้วว่าช่วยเพิ่มการไหลเวียนเลือดไปยังกล้ามเนื้อหัวใจ ซึ่งสอดคล้องกับทฤษฎีแพทย์แผนจีนที่ว่า “หัวใจควบคุมหลอดเลือด”
ในด้านการบำบัดด้วยอาหาร ช่วงครีษมายันควรกินอาหารแบบ “บำรุงแบบเย็น” หลีกเลี่ยงรสเผ็ดร้อนและอาหารมันเยิ้ม ขอแนะนำสามเมนูซุป ได้แก่ ซุปถั่วเขียวดอกลิลลี่ (绿豆百合汤) – ถั่วเขียวช่วยระบายความร้อนและคลายร้อน ดอกลิลลี่บำรุงหยินและหล่อเลี้ยงปอด เหมาะสำหรับผู้ที่มีอาการกระวนกระวายและคอแห้ง ซุปฟักเขียวลูกเดือยซี่โครงหมู (冬瓜薏米排骨汤) – ฟักเขียวช่วยขับน้ำและลดบวม ลูกเดือยช่วยบำรุงม้ามและขับความชื้น บรรเทาอาการอ่อนเพลียจากความชื้นในฤดูร้อน และ น้ำบ๊วยเปรี้ยว (酸梅汤) – ต้มจากบ๊วยดำ ซานจา และชะเอมเทศ ช่วยสร้างสารน้ำ ดับกระหาย และรวบรวมชี่ของหัวใจ นอกจากนี้ อาหารรสขม เช่น มะระ และดีบัว สามารถช่วยระบายไฟหัวใจได้ แต่ผู้ที่มีม้ามและกระเพาะอาหารอ่อนแอควรรับประทานแต่น้อย
สิ่งที่ต้องพึงระลึกคือ หลังครีษมายันอากาศจะร้อนจัด ไม่ควรดื่มน้ำเย็นจัดหรือรับประทานอาหารเย็นจัดมากเกินไป เพราะอาจทำลายม้ามหยาง ทำให้เกิดอาการท้องเสียและอ่อนเพลียได้ง่าย หากมีอาการเวียนศีรษะรุนแรงหรือแน่นหน้าอก ควรระวังโรคลมแดด และรีบไปพบแพทย์ทันที สรุปคือ การดูแลสุขภาพในช่วงครีษมายัน เน้นที่การปรับสมดุลหยินและหยาง ด้วยการกดจุดและการบำบัดด้วยอาหาร เพื่อให้ร่างกายและจิตใจคงความสงบในฤดูร้อนอันรุนแรงนี้