ช่วงเฝอเทียน (สามฟุ) เป็นช่วงที่อากาศร้อนอบอ้าวและมีความชื้นสูง ผู้สูงอายุหลายท่านกังวลว่าการรับประทานอาหารหรือเครื่องดื่มเย็นๆ เช่น น้ำแข็ง แตงโม จะ “บั่นทอนพลังหยาง” จึงไม่กล้าแตะต้อง แต่แท้จริงแล้ว แพทย์แผนจีนเชื่อว่า “ฤดูใบไม้ผลิและฤดูร้อนบำรุงหยาง” ซึ่งไม่ได้หมายถึงการงดอาหารเย็นโดยสิ้นเชิง หัวใจสำคัญคือความสมดุล หลังช่วงต้าสู่ (大暑) ความร้อนและความชื้นจะยิ่งทวีคูณ ผู้สูงอายุจึงควรดูแลพลังหยางของม้ามและกระเพาะอาหาร ควบคู่ไปกับการคลายร้อนอย่างเหมาะสม เพื่อให้ผ่านพ้นฤดูร้อนนี้ไปได้อย่างสบาย
**ดื่มเครื่องดื่มเย็นได้ แต่ไม่ควรมากเกินไป**
แม้ว่าเครื่องดื่มเย็น แตงโม และน้ำถั่วเขียวจะช่วยคลายร้อนได้ดี แต่มีฤทธิ์เย็น ซึ่งอาจทำลายพลังหยางของม้ามและกระเพาะอาหารได้ง่าย ผู้สูงอายุที่มีการทำงานของม้ามและกระเพาะอาหารอ่อนแอลง ควรรับประทานในปริมาณน้อยๆ และค่อยๆ จิบช้าๆ อมไว้ในปากสักครู่ก่อนกลืน เพื่อลดการระคายเคืองต่อระบบทางเดินอาหาร นอกจากนี้ ควรเลือกซุปฟักเขียว ซุปบวบ หรือข้าวต้มถั่วเขียว ดื่มแบบอุ่นๆ ซึ่งจะช่วยคลายร้อนได้โดยไม่ทำลายพลังหยาง สำหรับผู้ป่วยเบาหวาน การรับประทานผลไม้ควรจัดให้อยู่ระหว่างมื้ออาหาร และรับประทานในปริมาณที่เหมาะสมเมื่อระดับน้ำตาลคงที่
**ดื่มน้ำให้เพียงพอ และดื่มอย่างถูกวิธี**
ในฤดูร้อน ร่างกายสูญเสียน้ำมากจากการขับเหงื่อ การดื่มน้ำจึงเป็นสิ่งสำคัญ ผู้สูงอายุทั่วไปแนะนำให้ดื่มน้ำวันละ 1500-1700 มิลลิลิตร และอาจเพิ่มขึ้นได้หากมีเหงื่อออกมาก แต่ห้ามดื่มน้ำปริมาณมากในคราวเดียว ควรจิบทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง เพื่อหลีกเลี่ยงการเพิ่มภาระให้หัวใจและไต สำหรับผู้ป่วยภาวะหัวใจล้มเหลวหรือไตทำงานบกพร่อง ควรนับรวมน้ำ ชา ซุป โจ๊ก และนม เป็นปริมาณน้ำที่ได้รับทั้งหมด และปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด
**อาหารสดใหม่ หากท้องเสียอย่าทน**
อาหารในฤดูร้อนเสียง่าย ควรรับประทานอาหารที่ปรุงสดใหม่เสมอ อาหารที่นำออกจากตู้เย็นควรนำมาอุ่นให้ร้อนทั่วถึง และผักใบเขียวไม่ควรค้างคืน หากมีอาการท้องเสีย อาเจียน ควรจิบน้ำเกลือแร่จางๆ หรือผงเกลือแร่ทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง หากอาการท้องเสียไม่ดีขึ้น และมีอาการอ่อนเพลีย ปัสสาวะน้อย หรือมีไข้ ควรรีบไปพบแพทย์ทันที อย่าปล่อยทิ้งไว้
**แนะนำการบำบัดด้วยอาหารและจุดฝังเข็ม**
นอกเหนือจากหลักการรับประทานอาหารข้างต้นแล้ว ยังสามารถรับประทานอาหารที่ช่วยบำรุงม้าม ขับความชื้น ขจัดความร้อน และเสริมชี่ได้ เช่น มันแกว (ซานเย่า) ช่วยบำรุงม้าม, ลูกเดือย (อี้หมี่) ช่วยขับความชื้น, และใบบัวช่วยขจัดความร้อนและคลายร้อน ขอแนะนำ “ซุปใบบัวฟักเขียว” โดยใช้ใบบัวสดครึ่งใบ ฟักเขียว 500 กรัม ต้มเป็นซุปดื่มแทนชา ซึ่งช่วยขจัดความร้อนและขับความชื้นได้ดี นอกจากนี้ การนวดกดจุดจู๋ซานหลี่ (足三里) และจุดเฟิงหลง (丰隆) ยังช่วยบำรุงม้ามและขับความชื้นได้ ควรนวดวันละ 3-5 นาที โดยกดจนรู้สึกปวดหน่วงๆ
สรุปแล้ว การดูแลสุขภาพในช่วงเฝอเทียนต้องอาศัยความสมดุล ทั้งการป้องกันความร้อนและการดูแลพลังหยาง ในด้านอาหาร ควรหลีกเลี่ยงการรับประทานของเย็นจัด ดื่มน้ำอย่างถูกวิธี เลือกอาหารสดใหม่ และหากท้องเสียควรรีบไปพบแพทย์ การผสมผสานการบำบัดด้วยอาหารและการดูแลจุดฝังเข็ม จะช่วยให้ผู้สูงอายุผ่านพ้นฤดูร้อนนี้ไปได้อย่างมีสุขภาพดี