สตรีหลายท่านมักประสบกับอาการแน่นหน้าอก หงุดหงิด ท้องอืด อ่อนเพลีย หรือแม้กระทั่งปวดศีรษะและนอนไม่หลับ ในช่วงหนึ่งสัปดาห์ก่อนมีประจำเดือน ซึ่งเป็นที่รู้จักกันในชื่อ ‘อาการก่อนมีประจำเดือน’ (PMS) ในทางการแพทย์แผนปัจจุบันเชื่อว่าอาการเหล่านี้เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน แต่ในมุมมองของแพทย์แผนจีนนั้น มองว่าเกิดจากความไม่สมดุลของชี่และเลือด หยินและหยาง รวมถึงการทำงานที่บกพร่องของอวัยวะภายใน บทความนี้จะนำท่านไปทำความรู้จักกับ PMS จากมุมมองแพทย์แผนจีน พร้อมทั้งแนะนำการกดจุดและเคล็ดลับการดูแลตนเองในชีวิตประจำวัน
แพทย์แผนจีนมองอาการก่อนมีประจำเดือนอย่างไร?
ในมุมมองของแพทย์แผนจีน ประจำเดือนมีความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับอวัยวะภายในสามส่วน ได้แก่ ตับ ม้าม และไต ตับทำหน้าที่เก็บเลือด ควบคุมการระบายและปรับการไหลเวียนของชี่ ม้ามควบคุมเลือดและเป็นแหล่งกำเนิดของชี่และเลือด ไตเก็บสารจิงและควบคุมระบบสืบพันธุ์ ก่อนมีประจำเดือน เลือดหยินจะไหลลงสู่มดลูก ทำให้เลือดหยินทั่วร่างกายค่อนข้างพร่อง ซึ่งอาจนำไปสู่ภาวะตับชี่อุดตัน ชี่ติดขัดและเลือดคั่ง หรือภาวะม้ามและไตหยางพร่อง ทำให้เกิดความชื้นสะสมภายใน กลุ่มอาการที่พบบ่อย ได้แก่:
- ตับชี่อุดตัน: อารมณ์ไม่คงที่ เจ็บแน่นชายโครง เต้านมคัดตึง หงุดหงิดง่าย
- ชี่และเลือดพร่อง: อ่อนเพลีย ไม่มีแรง เวียนศีรษะ หน้าซีด ประจำเดือนมาน้อยและสีจาง
- ม้ามและไตหยางพร่อง: ท้องอืด บวมน้ำ กลัวหนาว ปวดเอว ท้องเสีย
การวิจัยสมัยใหม่ยังพบว่า การบำบัดด้วยแพทย์แผนจีนสามารถปรับสมดุลของฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรนในเลือด ลดการอักเสบ และมีผลข้างเคียงน้อยกว่าการรักษาด้วยฮอร์โมนหรือยาแก้ปวดแผนปัจจุบัน
การกดจุด: เปิดเส้นลมปราณ บรรเทาอาการไม่สบาย
การกดจุดเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพในการบรรเทาอาการก่อนมีประจำเดือน ขอแนะนำสามจุดสำคัญดังนี้:
- จุดไท่ชง (LV3): อยู่บนหลังเท้า ระหว่างกระดูกนิ้วเท้าที่หนึ่งและสอง การกดจุดนี้ช่วยระบายตับชี่ ปรับการไหลเวียนของชี่ บรรเทาอาการหงุดหงิด ปวดศีรษะ และเต้านมคัดตึง กดวันละ 3-5 นาที สลับเท้าทั้งสองข้าง
- จุดซานอินเจียว (SP6): อยู่ที่ขาด้านใน เหนือตาตุ่มขึ้นไปประมาณสี่นิ้วมือ จุดนี้ช่วยปรับการทำงานของเส้นลมปราณตับ ม้าม และไต สามารถช่วยบรรเทาอาการปวดท้อง บวมน้ำ และอารมณ์แปรปรวน เริ่มกดก่อนมีประจำเดือนเจ็ดวัน วันละ 5 นาที
- จุดกวนหยวน (CV4): อยู่ใต้สะดือลงไปประมาณสี่นิ้วมือ การกดจุดหรือประคบร้อนที่จุดนี้ช่วยบำรุงไตหยางและทำให้มดลูกอบอุ่น เหมาะสำหรับผู้ที่กลัวหนาวและปวดเอว ใช้ฝ่ามือนวดวนตามเข็มนาฬิกาเบาๆ 5 นาที
ขณะกดจุด ให้รู้สึกตึงหรือปวดเล็กน้อย ไม่ควรกดแรงเกินไป หากประคบร้อนร่วมด้วยจะได้ผลดียิ่งขึ้น
การดูแลตนเองในชีวิตประจำวัน: อาหารและการออกกำลังกาย
การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินตามกลุ่มอาการที่แตกต่างกัน:
- ผู้มีภาวะตับชี่อุดตัน: ควรรับประทานอาหารที่ช่วยระบายตับชี่ เช่น ชากุหลาบ สะระแหน่ ส้ม และขึ้นฉ่าย หลีกเลี่ยงอาหารทอดและรสจัด
- ผู้มีภาวะชี่และเลือดพร่อง: ควรเสริมอาหารบำรุงเลือด เช่น พุทราจีน ลำไย งาดำ และตับหมู สามารถต้ม ‘ซุปเนื้อแกะขิงตังกุย’ เพื่อบำรุงชี่และเลือด
- ผู้มีภาวะม้ามและไตหยางพร่อง: ควรรับประทานมันเทศ เม็ดบัว วอลนัท และขิง หลีกเลี่ยงอาหารดิบและเย็น ดื่มชาขิงอุ่นๆ ในตอนเช้า
ในด้านการออกกำลังกาย การเคลื่อนไหวแบบเต๋าอิน เช่น ไทเก๊ก โยคะ หรือการเดิน สามารถช่วยส่งเสริมการไหลเวียนของชี่และเลือดได้ ขอแนะนำท่า ‘แมว’ โดยวางมือและเข่าลงบนพื้น หายใจเข้าพร้อมแอ่นหลังและเงยหน้าขึ้น หายใจออกพร้อมโก่งหลังและก้มหน้า ทำซ้ำ 10 ครั้ง ซึ่งช่วยผ่อนคลายกระดูกเชิงกรานและเอว
การปรับสมดุลอารมณ์: จิตใจสงบ
แพทย์แผนจีนเน้นย้ำว่า ‘หัวใจควบคุมจิตวิญญาณ’ การเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์ส่งผลต่อการไหลเวียนของชี่และเลือด หนึ่งสัปดาห์ก่อนมีประจำเดือน ลองฝึกสมาธิหรือฟังเพลงผ่อนคลาย หลีกเลี่ยงการทำงานหนักเกินไป หากรู้สึกหงุดหงิดไม่สบายใจ สามารถกดจุดเน่ยกวน (PC6 ซึ่งอยู่เหนือรอยพับข้อมือขึ้นไปสามนิ้ว) เพื่อช่วยสงบจิตใจและผ่อนคลาย
อาการก่อนมีประจำเดือนไม่ใช่ปัญหาที่เอาชนะไม่ได้ ด้วยการบำบัดแบบองค์รวมของแพทย์แผนจีน ผสมผสานกับการกดจุด การปรับอาหาร และการออกกำลังกาย สุภาพสตรีจะสามารถรับมือกับรอบเดือนได้อย่างสงบยิ่งขึ้น และกลับมามีชีวิตชีวาและสมดุลอีกครั้ง